Ex-Luro là gì ?

Tham dự buổi Lễ nhậm chức Giám mục Chính toà Sài Gòn của Đức Tổng giám mục Giuse Nguyễn Năng tại nhà thờ Đức Bà Sài Gòn vào ngày 11.12.2019, nghe Đức Tổng tự nhận mình là “Ex-Luro chính hiệu”, có người thắc mắc: “Ex-Luro” là cái gì?

Với những ai đã từng một thời tu học ở Tiểu chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn, câu trả lời xem ra thật đơn giản và dễ dàng: “Ex” theo tiếng Latinh nghĩa là “từ đó”, chỉ nơi xuất phát; vậy “Ex-Luro” nghĩa là “từ Luro”, mà Luro là tên cũ của đại lộ Cường Để (trước 1975), nơi có Tiểu chủng viện Thánh Giuse (ở địa chỉ số 6), nên kết luận rằng “Ex-Luro” chỉ những ai xuất thân từ Tiểu chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn, 6 đại lộ Cường Để.

Kể ra nghe cũng có lý. Nhưng có thể có một câu trả lời khác không?

“ex” (tiếng Latinh) được dùng làm tiền tố trước một danh từ để chỉ cái gì xưa, cũ… Chẳng hạn tiếng Anh nói: ex-president / -prime minister = cựu tổng thống / thủ tướng, ex-husband / -wife = chồng / vợ cũ, ex-student = cựu học sinh. Tiếng Pháp cũng vậy: l’ex-président, l’ex-Premier ministre, l’ex-mari / l’ex-femme, l’ex-élève. Tiếng Đức: Ex-Präsident, Ex-Mann, Ex-Frau

Bây giờ nói về đường Cường Để – hay đại lộ Cường Để:

Cho đến năm 1980, đường này vẫn mang tên Cường Để, một hoàng thân triều Nguyễn và là cháu đích tôn năm đời của vua Gia Long.

Đường Cường Để kéo dài từ bờ sông Sài Gòn đến đường Thống Nhất (nay là Lê Duẩn). Tên Cường Để có từ năm 1955, do chính quyền Sài Gòn đặt. Trước đó, con đường này được người Pháp đặt tên là Boulevard de la Citadelle vào năm 1865, và đến năm 1901, đổi thành Boulevard Luro.

Như đã nói trên, tiền tố “ex” cũng được đặt trước tên đường để cho biết một con đường nào đó trước đã mang tên gì. Khi nói đây là đường ex-Luro, nghĩa là muốn nói đường này trước đây là đường Luro.

Có một bộ sách (2 quyển) hướng dẫn về văn hoá và du lịch Việt Nam của hai tác giả Xavier et Marie-Christine Guillaume, “La Terre du Dragon” (Éditions Publibook, 2000), trong đó có nói đến nhiều tên đường ở Sài Gòn trước đây. Và ở trang 43 (Tome 1) có thể đọc thấy mấy dòng mô tả về Chủng viện Thánh Giuse, kèm theo địa chỉ: (6 rue Tôn Duc Thang, 1er arr. ex-Cuong Dê et ex-Luro), nghĩa là: số 6 đường Tôn Đức Thắng, Quận 1, đường Cường Để cũ và (trước nữa) là đường Luro cũ.

Ngoài ra, sách này còn có phần liệt kê tên gọi của các con đường qua các thời kỳ, chẳng hạn, đường Nguyễn Trung Ngạn hiện nay (con đường bên hông Đại Chủng viện) năm 1897 tên là đường Shanghai (Thượng Hải), đến năm 1955 đổi là đường Palanca. (La Terre du Dragon – Tome I, trang 61)

Đường Cường Để (ex-Luro) nổi tiếng với ngôi trường Tiểu Chủng viện, số 6 Cường Để, nên bạn chỉ cần nói tôi học ở 6 Cường Để hay nói tắt: học ở Cường Để là người ta biết bạn là ai rồi. Và để cho “sang” hơn, bạn lại dùng “ex-Luro” thay vì Cường Để: Tôi từng học ở ex-Luro đó nha!

Cũng như Đức Tổng Giuse đã tự nhận là dân “ex-Luro” chính hiệu vậy.

Đơn giản, “ex-Luro” chỉ muốn nói đây là tên cũ của đường Cường Để, nhưng nếu muốn gán cho nó ý nghĩa “xuất thân từ Tiểu chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn, số 6 đường Luro” thì cũng chẳng sao. Vẫn là niềm tự hào của những ai đã từng một thời ăn cơm nhà Chúa ở ex-Luro, cùng với Đức Tổng Giuse.

Dominik, 65